Bosh sahifa › Grammatika › 丁寧形・普通形の使い分け
丁寧形・普通形の使い分け N5
hurmat (です・ます) shakli va oddiy shaklning qo'llanilishi
Shakllanishi
- V-ます語幹 + ます/ません/ました(丁寧形)
- N / ナA / イA-い + です(丁寧形)
- 普通形(親しい相手に)
Izoh
Yapon tilida gap kesimi ikki uslubda tugaydi: hurmat shakli (「です」「ます」) va oddiy shakl (lug'at shakli, 「た」 shakli, 「だ」). Hurmat shakli notanish odamlar, o'zidan katta yoki mavqei yuqori kishilar, uncha yaqin bo'lmagan tengdoshlar bilan va rasmiy vaziyatlarda ishlatiladi. Oddiy shakl esa yaqin do'stlar, oila a'zolari va o'zidan kichiklar bilan suhbatda qo'llanadi. Bundan tashqari oddiy shakl gazeta, maqola, kundalik kabi yozma matnlarda ham keng ishlatiladi.
Oʻxshash shakllardan farqi
Hurmat shakli (丁寧語) maxsus hurmat fe'llari (「いらっしゃる」「申す」) bilan bir xil emas: 「です・ます」 faqat tinglovchiga nisbatan muloyimlikni bildiradi. Bir suhbatning o'zida ikki uslubni sababsiz aralashtirish g'alati eshitiladi.
Misollar (6)
- 先生、明日も学校に来ますか。Ustoz, ertaga ham maktabga kelasizmi?
- ねえ、明日も学校に来る?Hoy, ertaga ham maktabga kelasanmi?
- 部長、会議は何時からですか。Boʻlim boshligʻi, majlis soat nechadan?
- 先生、この本を借りてもいいですか。Domla, bu kitobni olsam boʻladimi?
- お客様、何になさいますか。Hurmatli mijoz, nima olasiz?
- 明日、お時間ありますか。Ertaga vaqtingiz bormi?
Eslatmalar
- Ikkilansangiz, hurmat shaklini ishlating — u hech qachon qo'pol eshitilmaydi.
Oʻzingizni sinang
Savolni bosing — javob ochiladi.
(先生に)先生、この本はもう( )。
- 読みましたか
- 読んだ?
- 読んだの?
- 読む?
(Ustozga) Ustoz, bu kitobni o'qib bo'ldingizmi?
Ustozga murojaat qilinyapti, shuning uchun hurmat shakli 「読みましたか」 kerak. Qolganlari faqat do'stlar orasida ishlatiladigan oddiy shakl.
(友達に)A「昨日のパーティー、楽しかった?」B「うん、とても( )よ。」
- 楽しいでした
- 楽しかった
- 楽しくでした
- 楽しかっただ
(Do'stga) A: Kechagi ziyofat qiziq bo'ldimi? B: Ha, juda qiziq bo'ldi.
い-sifatning o'tgan zamon oddiy shakli 「楽しかった」. 「楽しいでした」 va 「楽しかっただ」 grammatik jihatdan xato.
(会社で課長に)課長、あしたの会議に( )。
- 行く?
- 行きますか
- 行くの?
- 行った?
(Bo'lim boshlig'iga) Boshliq, ertangi majlisga borasizmi?
Yuqori lavozimdagi odamga hurmat shakli: 〜ますか.
(友達に)A:この映画、おもしろい?B:うん、すごく( )よ。
- おもしろいです
- おもしろいでした
- おもしろかったです
- おもしろい
(Do'stga) A: Bu film qiziqmi? B: Ha, juda qiziq.
Do'st bilan oddiy shakl: おもしろい(よ).
(初めて会った人に)はじめまして。マリアと( )。
- 言います
- 言うよ
- 言った
- 言う
(Birinchi marta uchrashgan odamga) Tanishganimdan xursandman. Ismim Mariya.
Notanish odamga hurmat shakli: 言います.
ねえ、[ ケーキ / 駅前に / 店の / できた ]、もう食べた?
ねえ、駅前にできた★店のケーキ、もう食べた?
Hoy, vokzal oldida ochilgan do'konning tortini yeb ko'rdingmi?
(先生に)先生、[ 何と / この / は / 漢字 ]読みますか。
(先生に)先生、この漢字★は何と読みますか。
(Ustozga) Ustoz, bu kanji qanday o'qiladi?
(友達に)ねえ、あした[ 映画 / 行かない / 見に / でも ]?
(友達に)ねえ、あした映画でも見に★行かない?
(Do'stga) Ertaga kino-po ko'rgani bormaymizmi?
(店員が客に)[ へ / こちら / 席 / の ]どうぞ。
(店員が客に)こちら★の席へどうぞ。
(Xodim mijozga) Marhamat, mana bu o'ringa.
(母に)お母さん、今日[ から / 晩ご飯 / いらない / は ]ね。
(母に)お母さん、今日★晩ご飯はいらないからね。
(Onaga) Oyi, bugun kechki ovqat kerak emas.
Shu guruhdagi boshqa grammatikalar
- 尊敬語 Hurmat tili (boshqa odam harakatini ulugʻlash)
- 謙譲語 Kamtarlik tili (oʻz harakatini pastroq qilib aytish)
- 丁寧語 Muloyim til (です‧ます shakli)
- 聞こえる eshitilmoq (tovush oʻz-oʻzidan qulogʻiga kirmoq)
- 見える koʻrinmoq (oʻz-oʻzidan koʻzga tashlanmoq)
- «N»がする (hid, taʼm, ovoz, his) sezilmoq, kelmoq
- 〜ぶる oʻzini ...dek koʻrsatmoq, ...sifatida oʻzini tutmoq
- «N»中∕«N»中 ...davomida, ...jarayonida; butun ... boʻyi